چگونه سطح مایعات خودرو را بررسی کنیم؟
خودرو برای عملکرد صحیح فقط به سوخت و روغن موتور نیاز ندارد. چندین سیال یا مایع در بخش‌های مختلف خودرو وظایف مهمی انجام می‌دهند؛ از خنک کردن موتور و انتقال نیروی ترمز گرفته تا روانکاری گیربکس و شست‌وشوی شیشه‌ها.
کم یا زیاد شدن سطح بعضی از این مایعات می‌تواند روی عملکرد خودرو تأثیر بگذارد و در برخی موارد حتی باعث آسیب جدی به قطعات شود. به همین دلیل، بررسی سطح مایعات یکی از بخش‌های مهم سرویس دوره‌ای خودرو است.
نکته مهم این است که همه مایعات به یک روش بررسی نمی‌شوند و بعضی از آن‌ها نباید بدون آگاهی یا در شرایط خاص بررسی شوند.
مهم‌ترین مایعات خودرو کدام‌اند؟
بسته به نوع خودرو، ممکن است با مایعات مختلفی روبه‌رو باشیم، اما موارد رایج شامل این‌ها هستند:
- روغن موتور
- مایع خنک‌کننده موتور
- روغن ترمز
- روغن گیربکس یا سیال انتقال قدرت
- روغن هیدرولیک فرمان، در خودروهای مجهز به فرمان هیدرولیک
- مایع شیشه‌شوی
در خودروهای مختلف ممکن است بعضی از این موارد وجود نداشته باشند یا سیستم آن‌ها به شکل متفاوتی طراحی شده باشد. برای همین، دفترچه راهنمای خودرو همیشه مرجع اصلی است.
قبل از بررسی مایعات چه نکاتی را رعایت کنیم؟
اولین قدم، قرار دادن خودرو در محل مناسب و تا حد امکان روی سطح صاف است. همچنین باید بدانیم هر مایع در چه شرایطی قابل بررسی است.
برای مثال، بررسی سطح روغن موتور معمولاً پس از خاموش کردن موتور و طی شدن زمان لازم برای برگشت روغن به کارتل انجام می‌شود. اما درباره مایع خنک‌کننده، باز کردن درپوش مخزن یا رادیاتور در حالی که موتور داغ است می‌تواند بسیار خطرناک باشد. بنابراین قبل از باز کردن هر مخزن، باید بدانیم آن سیستم چگونه کار می‌کند و سازنده چه روشی را برای بررسی سطح توصیه کرده است.
1. بررسی سطح روغن موتور
روغن موتور را در مقاله قبلی به‌طور مفصل بررسی کردیم. در خودروهایی که گیج روغن دارند، سطح روغن با استفاده از Dipstick اندازه‌گیری می‌شود.
پس از خاموش کردن موتور و قرار دادن خودرو روی سطح صاف، گیج بیرون آورده و تمیز می‌شود. سپس دوباره در جای خود قرار می‌گیرد و با بیرون آوردن مجدد، سطح روغن بررسی می‌شود. سطح روغن باید در محدوده مشخص‌شده بین MIN و MAX قرار داشته باشد. پایین بودن سطح روغن نیازمند بررسی علت است و نباید صرفاً با اضافه کردن مداوم روغن نادیده گرفته شود.
2. بررسی مایع خنک‌کننده موتور
سیستم خنک‌کاری وظیفه دارد دمای موتور را در محدوده کاری مناسب نگه دارد. مایع خنک‌کننده در مدار خنک‌کاری جریان پیدا می‌کند و گرمای موتور را دریافت و به دفع آن کمک می‌کند.
در بسیاری از خودروها، سطح مایع در مخزن انبساط قابل مشاهده است. روی مخزن معمولاً علامت‌هایی مانند MIN و MAX وجود دارد و سطح مایع باید در محدوده تعیین‌شده قرار داشته باشد.
یک نکته ایمنی بسیار مهم
هرگز درپوش رادیاتور یا مخزن تحت فشار را روی موتور داغ باز نکنید.
مایع خنک‌کننده در دمای بالا می‌تواند تحت فشار باشد و باز کردن ناگهانی درپوش ممکن است باعث پاشیدن مایع داغ و سوختگی شدید شود. اگر سطح مایع خنک‌کننده مرتب پایین می‌آید، اضافه کردن مایع به‌تنهایی کافی نیست. سیستم باید از نظر نشتی، شیلنگ‌ها، اتصالات، رادیاتور، واترپمپ و سایر اجزا بررسی شود.
3. بررسی روغن ترمز
روغن ترمز در سیستم هیدرولیکی ترمز استفاده می‌شود و فشار ایجادشده توسط سیستم ترمز را به مکانیزم ترمز در چرخ‌ها منتقل می‌کند.
مخزن روغن ترمز معمولاً در محفظه موتور قرار دارد و روی آن علامت حداقل و حداکثر سطح دیده می‌شود. در حالت عادی، سطح روغن باید در محدوده مشخص‌شده قرار داشته باشد. اما یک نکته فنی مهم وجود دارد: پایین آمدن سطح روغن ترمز همیشه به معنی کمبود ساده روغن نیست. با فرسوده شدن لنت‌ها، پیستون‌های کالیپر بیشتر جابه‌جا می‌شوند و سطح روغن در مخزن می‌تواند کاهش پیدا کند. همچنین نشتی در سیستم ترمز نیز می‌تواند باعث کاهش سطح شود.
به همین دلیل، اگر سطح روغن ترمز به‌طور غیرعادی پایین آمده باشد، باید علت آن بررسی شود و صرفاً با اضافه کردن روغن مشکل را پنهان نکرد.
4. بررسی روغن گیربکس
روش بررسی روغن یا سیال گیربکس به نوع گیربکس بستگی دارد. در بعضی گیربکس‌های قدیمی‌تر، گیج مخصوص وجود دارد و سطح روغن با آن بررسی می‌شود. اما بسیاری از گیربکس‌های جدید، به‌خصوص برخی گیربکس‌های اتوماتیک، فاقد گیج هستند و سطح روغن باید با روش مشخص‌شده توسط سازنده و گاهی در دمای معین بررسی شود.
بنابراین نمی‌توان روش بررسی روغن یک گیربکس را برای همه خودروها استفاده کرد. رنگ، بوی غیرعادی، وجود ذرات یا تغییر غیرمعمول وضعیت سیال نیز می‌تواند اطلاعاتی درباره وضعیت گیربکس بدهد، اما تشخیص سلامت گیربکس فقط با نگاه کردن به روغن امکان‌پذیر نیست.
5. بررسی روغن هیدرولیک فرمان
در خودروهایی که از فرمان هیدرولیک استفاده می‌کنند، ممکن است مخزن روغن هیدرولیک در محفظه موتور وجود داشته باشد. روی این مخزن معمولاً محدوده مناسب سطح مشخص شده است و می‌توان سطح روغن را مطابق دستورالعمل سازنده بررسی کرد. اگر سطح روغن پایین باشد، علاوه بر بررسی مقدار آن باید به دنبال نشتی در شیلنگ‌ها، اتصالات، پمپ هیدرولیک یا سایر قسمت‌های سیستم نیز بود. البته بسیاری از خودروهای جدید از فرمان برقی استفاده می‌کنند و در چنین خودروهایی مخزن روغن هیدرولیک فرمان وجود ندارد.
6. بررسی مایع شیشه‌شوی
مایع شیشه‌شوی یکی از ساده‌ترین موارد برای بررسی است. مخزن آن معمولاً با علامت مخصوص شیشه جلو مشخص شده و در محفظه موتور قرار دارد. برخلاف روغن موتور یا روغن ترمز، کم شدن مایع شیشه‌شوی معمولاً باعث آسیب مکانیکی به موتور نمی‌شود، اما خالی بودن آن می‌تواند هنگام رانندگی و کثیف شدن شیشه جلو مشکل ایجاد کند. بهتر است از مایع شیشه‌شوی مناسب استفاده شود و در شرایط سرد نیز مایعی انتخاب شود که برای دمای محیط مناسب باشد.
فقط سطح مایع مهم نیست
وقتی سطح یک مایع را بررسی می‌کنیم، نباید فقط به عدد یا علامت MIN و MAX نگاه کنیم. نشتی، تغییر رنگ غیرعادی، آلودگی و وضعیت اطراف مخزن یا اتصالات نیز می‌تواند سرنخ مهمی باشد. برای مثال اگر زیر خودرو لکه‌ای مشاهده شود، باید مشخص شود که این لکه مربوط به آب کولر، روغن موتور، روغن گیربکس، مایع خنک‌کننده یا سیال دیگری است. ظاهر و محل نشتی می‌تواند به تشخیص اولیه کمک کند، اما برای تشخیص قطعی نیاز به بررسی فنی وجود دارد.
اگر سطح یک مایع پایین بود، همان مایع را اضافه کنیم؟
نه همیشه.
قبل از اضافه کردن هر مایع باید مشخص شود دقیقاً چه سیالی و با چه مشخصاتی برای آن سیستم مناسب است. استفاده از مایع اشتباه می‌تواند به قطعات آسیب بزند. همچنین اگر یک مایع به‌طور مرتب کم می‌شود، مسئله اصلی فقط پایین بودن سطح نیست؛ باید علت کاهش مشخص شود. اضافه کردن مداوم مایع بدون پیدا کردن دلیل آن، یک راه‌حل موقت است.
آیا می‌توان همه مایعات را در یک زمان بررسی کرد؟
بله، و این کار یکی از عادت‌های خوب در نگهداری خودرو است. هنگام سرویس دوره‌ای یا قبل از یک سفر طولانی، می‌توان وضعیت مایعات اصلی خودرو را بررسی کرد. یک بررسی ساده می‌تواند شامل سطح روغن موتور، مایع خنک‌کننده، روغن ترمز، سیال فرمان هیدرولیک در صورت وجود و مایع شیشه‌شوی باشد. وضعیت روغن گیربکس نیز باید مطابق روش مخصوص همان گیربکس بررسی شود. این کار زمان زیادی نمی‌گیرد، اما می‌تواند بعضی مشکلات مانند نشتی یا کاهش سطح غیرعادی را قبل از جدی شدن مشخص کند.
جمع‌بندی
مایعات خودرو بخش مهمی از عملکرد سیستم‌های مختلف آن هستند و بررسی سطح آن‌ها یکی از کارهای مهم در سرویس دوره‌ای محسوب می‌شود. روغن موتور با گیج، مایع خنک‌کننده معمولاً از طریق مخزن انبساط، روغن ترمز از طریق مخزن مربوطه و مایع شیشه‌شوی از طریق مخزن آن بررسی می‌شوند؛ اما روش بررسی روغن گیربکس و بعضی سیستم‌های دیگر کاملاً به طراحی خودرو بستگی دارد. مهم‌تر از همه، پایین بودن سطح یک مایع را نباید صرفاً با اضافه کردن آن برطرف کرد. کاهش غیرعادی سطح معمولاً یک علامت است و باید علت آن پیدا شود.
به زبان ساده، مایعات خودرو مثل خون‌رسانی به بخش‌های مختلف یک سیستم هستند؛ مهم نیست فقط مخزن پر باشد، مهم این است که مقدار و وضعیت مایع درست باشد و در هیچ قسمت از سیستم نشتی یا مشکل وجود نداشته باشد.