روغن موتور را چگونه بررسی کنیم؟
روغن موتور یکی از مهم‌ترین سیالات خودرو است و نقش اصلی آن کاهش اصطکاک و سایش قطعات متحرک موتور است. اما فقط وجود روغن کافی نیست؛ مقدار روغن، وضعیت ظاهری آن و احتمال نشتی نیز باید به‌صورت دوره‌ای بررسی شوند.
بررسی روغن موتور کار پیچیده‌ای نیست و در بسیاری از خودروها راننده می‌تواند آن را در چند دقیقه انجام دهد. با این حال، برای اینکه نتیجه بررسی قابل اعتماد باشد، باید این کار با روش درست انجام شود.
قبل از بررسی روغن موتور چه کار کنیم؟
برای اندازه‌گیری سطح روغن، خودرو باید روی سطح کاملاً صاف قرار داشته باشد. اگر خودرو روی شیب باشد، روغن داخل کارتل جابه‌جا می‌شود و عددی که روی گیج می‌بینیم ممکن است دقیق نباشد.
در خودروهایی که گیج دستی روغن دارند، بهتر است موتور خاموش باشد و چند دقیقه صبر کنیم تا روغنی که در قسمت‌های مختلف موتور جریان دارد، به کارتل برگردد. زمان دقیق انتظار می‌تواند با توجه به طراحی موتور متفاوت باشد؛ بنابراین دستورالعمل سازنده خودرو اولویت دارد.
نکته مهم دیگر این است که اندازه‌گیری سطح روغن در موتور بسیار داغ می‌تواند هم خطر سوختگی داشته باشد و هم به دلیل پخش بودن روغن در موتور، نتیجه متفاوتی ایجاد کند.
مرحله اول: پیدا کردن گیج روغن
در بسیاری از خودروها، سطح روغن با قطعه‌ای به نام گیج روغن یا Dipstick بررسی می‌شود. گیج معمولاً یک میله فلزی باریک با دسته‌ای مشخص در قسمت بالایی موتور است.
روی انتهای گیج معمولاً دو علامت وجود دارد که حداقل و حداکثر سطح مجاز روغن را نشان می‌دهند. این علامت‌ها ممکن است با عبارت‌های MIN و MAX یا دو خط، سوراخ یا علامت مشابه مشخص شده باشند. البته همه خودروها گیج دستی ندارند و در بعضی مدل‌های جدید، سطح روغن از طریق سنسور و نمایشگر خودرو بررسی می‌شود.
مرحله دوم: بیرون آوردن و تمیز کردن گیج
گیج را به‌آرامی بیرون بکشید و روغن موجود روی قسمت اندازه‌گیری را با یک دستمال تمیز پاک کنید. این مرحله مهم است، چون روغن باقی‌مانده روی گیج ممکن است باعث شود سطح واقعی روغن را اشتباه تشخیص دهید. بعد از تمیز کردن، گیج را کاملاً در جای خود قرار دهید و دوباره بیرون بکشید. حالا سطح روغن روی قسمت اندازه‌گیری‌شده قابل مشاهده است.
سطح روغن باید کجا باشد؟
سطح روغن باید بین علامت MIN و MAX قرار داشته باشد. اگر سطح روغن نزدیک MAX باشد، معمولاً وضعیت مناسبی دارد؛ اما نباید تصور کنیم هرچه روغن بیشتر باشد بهتر است. پر کردن بیش از حد موتور نیز می‌تواند مشکل‌ساز شود.
اگر سطح روغن پایین‌تر از MIN باشد، باید علت کمبود روغن مشخص شود و در صورت نیاز روغن مناسب اضافه شود. پایین آمدن سطح روغن می‌تواند به دلیل مصرف روغن توسط موتور یا وجود نشتی اتفاق بیفتد.
اگر روغن کم بود، چه کار کنیم؟
اگر سطح روغن پایین است، ابتدا باید روغنی با مشخصات توصیه‌شده توسط سازنده خودرو انتخاب شود. فقط یکسان بودن نام برند کافی نیست؛ گرانروی و استاندارد روغن نیز اهمیت دارند.
روغن را بهتر است به‌صورت مرحله‌ای اضافه کنید و پس از هر مقدار اضافه کردن، چند لحظه صبر کرده و دوباره سطح را با گیج بررسی کنید. هدف این است که سطح روغن به محدوده مناسب برسد، نه اینکه صرفاً مقدار مشخصی روغن داخل موتور ریخته شود. اگر مجبور هستید مرتباً روغن اضافه کنید، این موضوع طبیعی تلقی نمی‌شود و باید علت کاهش سطح روغن بررسی شود.
رنگ روغن چه چیزی به ما می‌گوید؟
رنگ روغن می‌تواند اطلاعاتی درباره وضعیت آن بدهد، اما فقط با نگاه کردن به رنگ روغن نمی‌توان زمان تعویض آن را با دقت تعیین کرد. روغن نو معمولاً شفاف‌تر است، اما پس از مدتی کارکرد ممکن است تیره شود. در موتورهای مختلف و با توجه به نوع روغن و شرایط کارکرد، تغییر رنگ می‌تواند طبیعی باشد. بنابراین جمله «روغن سیاه شده، پس حتماً خراب است» همیشه درست نیست. زمان و شرایط تعویض باید بر اساس برنامه سرویس خودرو، نوع روغن و شرایط استفاده تعیین شود.
چه زمانی ظاهر روغن می‌تواند نگران‌کننده باشد؟
برخی تغییرات ظاهری می‌توانند نیاز به بررسی بیشتر داشته باشند. برای مثال وجود ذرات غیرعادی، حالت بسیار غلیظ و لجن‌مانند یا تغییرات غیرمعمول می‌تواند نشانه وجود مشکل باشد.
همچنین اگر روی درپوش روغن یا قسمت‌های داخلی موتور ماده‌ای کرم‌رنگ یا کف‌آلود مشاهده شود، نباید بلافاصله نتیجه گرفت که موتور حتماً دچار خرابی جدی شده است. در بعضی شرایط، به‌خصوص استفاده‌های کوتاه‌مدت و هوای سرد، ممکن است مقداری رطوبت و رسوب ایجاد شود؛ اما اگر این وضعیت شدید یا مداوم باشد، باید توسط تعمیرکار بررسی شود.
فقط سطح روغن را بررسی نکنید
وقتی کاپوت را باز کرده‌اید، بهتر است اطراف موتور را هم نگاه کنید. وجود لکه یا خیسی غیرعادی در اطراف کارتل، فیلتر روغن، پیچ تخلیه یا قسمت‌های مختلف موتور می‌تواند نشانه نشتی باشد. نشتی روغن فقط باعث کم شدن سطح روغن نمی‌شود؛ اگر ادامه پیدا کند، ممکن است باعث آلودگی قطعات دیگر یا کاهش خطرناک سطح روغن شود.
هر چند وقت یک‌بار روغن را بررسی کنیم؟
فاصله مناسب به خودرو و شرایط استفاده بستگی دارد، اما بررسی سطح روغن کار ساده‌ای است و می‌توان آن را به‌صورت منظم انجام داد؛ به‌خصوص قبل از سفرهای طولانی یا زمانی که خودرو علائم غیرعادی دارد. اگر خودرو روغن کم می‌کند، مسافت زیادی طی کرده یا موتور آن سابقه مصرف روغن دارد، کنترل سطح روغن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تفاوت «بررسی روغن» و «تعویض روغن»
این دو کار یکی نیستند. بررسی روغن یعنی کنترل سطح، وضعیت ظاهری و احتمال نشتی. تعویض روغن یعنی تخلیه روغن کارکرده و جایگزین کردن آن با روغن جدید مطابق مشخصات خودرو. زمان تعویض نیز باید بر اساس برنامه سرویس سازنده و شرایط استفاده تعیین شود.
ممکن است سطح روغن کاملاً مناسب باشد، اما زمان تعویض آن فرا رسیده باشد. برعکس، ممکن است روغن تازه تعویض شده باشد اما به دلیل نشتی، سطح آن پایین آمده باشد.
جمع‌بندی
برای بررسی روغن موتور، خودرو را روی سطح صاف قرار دهید، موتور را خاموش کنید و طبق دستورالعمل سازنده زمان مناسبی برای برگشت روغن به کارتل در نظر بگیرید. سپس گیج را بیرون بیاورید، آن را تمیز کنید، دوباره در جای خود قرار دهید و با خارج کردن مجدد آن، سطح روغن را بررسی کنید.
سطح روغن باید بین MIN و MAX قرار داشته باشد. علاوه بر سطح، باید به نشتی‌های احتمالی و تغییرات غیرعادی روغن نیز توجه کرد. اگر سطح روغن مرتب پایین می‌آید، صرفاً اضافه کردن روغن راه‌حل نیست؛ باید علت کاهش روغن پیدا شود.
به زبان ساده، گیج روغن مثل خط‌کش کوچکی است که به ما می‌گوید موتور چقدر روغن دارد؛ اما برای قضاوت درباره سلامت روغن، فقط به خط روی گیج نگاه نمی‌کنیم و زمان سرویس، وضعیت روغن و نشتی‌های احتمالی را هم در نظر می‌گیریم.