اگزوز خودرو چیست؟
وقتی موتور خودرو کار می‌کند، در نتیجه سوختن بنزین یا گازوئیل، گازهای حاصل از احتراق تولید می‌شوند. این گازها باید از موتور خارج شوند و قبل از ورود به محیط، تا حد امکان کنترل و تصفیه شوند.
مجموعه‌ای که این گازها را از موتور خارج کرده، بخشی از آلاینده‌ها را کاهش می‌دهد و صدای موتور را کنترل می‌کند، سیستم اگزوز نام دارد.
در این آموزش از آکادمی گاراژینو می‌خواهیم از پایه با اگزوز، اجزای آن و نحوه کارش آشنا شویم.
اگزوز چه کاری انجام می‌دهد؟
سیستم اگزوز چند وظیفه مهم دارد:
- خارج کردن گازهای حاصل از احتراق از موتور
- کاهش میزان آلاینده‌های موجود در گازهای خروجی
- کاهش صدای تولیدشده توسط موتور
- هدایت گازهای خروجی به قسمت مناسب خودرو
- کمک به عملکرد صحیح موتور و سیستم کنترل آلایندگی
بنابراین اگزوز فقط همان لوله‌ای نیست که در قسمت عقب خودرو می‌بینیم؛ بلکه یک مجموعه از قطعات مختلف است که از موتور تا انتهای خودرو ادامه دارد.
گازهای خروجی موتور از کجا می‌آیند؟
داخل موتور، مخلوط هوا و سوخت در محفظه احتراق می‌سوزد.
انرژی حاصل از این احتراق باعث حرکت پیستون‌ها و در نهایت حرکت خودرو می‌شود، اما در کنار آن گازهایی نیز تولید می‌شوند.
این گازها از طریق سوپاپ‌های دود از موتور خارج شده و وارد سیستم اگزوز می‌شوند.
مسیر کلی را می‌توان این‌طور تصور کرد:
موتور → منیفولد دود → کاتالیست → سایر بخش‌های اگزوز → منبع اگزوز → خروج گازها
البته ساختار دقیق این مسیر در خودروهای مختلف متفاوت است.
منیفولد دود چیست؟
منیفولد دود یکی از اولین بخش‌های سیستم اگزوز است.
این قطعه به موتور متصل می‌شود و گازهای خروجی از سیلندرهای مختلف را جمع‌آوری کرده و به سمت ادامه مسیر اگزوز هدایت می‌کند.
منیفولد دود به دلیل قرار گرفتن در نزدیکی موتور، در معرض دمای بسیار بالا قرار دارد.
کاتالیست یا کاتالیزور چیست؟
یکی از مهم‌ترین قطعات سیستم اگزوز، کاتالیست (Catalytic Converter) است.
گازهای خروجی موتور می‌توانند حاوی مواد آلاینده مختلفی باشند. کاتالیست با استفاده از واکنش‌های شیمیایی، بخشی از این مواد را به ترکیبات کم‌ضررتر تبدیل می‌کند.
به همین دلیل کاتالیست نقش مهمی در کاهش آلایندگی خودرو دارد.
خرابی یا حذف کاتالیست می‌تواند باعث افزایش آلایندگی و در برخی خودروها ایجاد مشکل در عملکرد سیستم کنترل موتور شود.
سنسور اکسیژن چه کاری انجام می‌دهد؟
در بسیاری از خودروها، سنسور اکسیژن در مسیر اگزوز قرار دارد.
این سنسور میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی را اندازه‌گیری می‌کند و اطلاعات آن به ECU ارسال می‌شود.
ECU با استفاده از این اطلاعات می‌تواند وضعیت احتراق و نسبت هوا و سوخت را کنترل کند.
به همین دلیل سنسور اکسیژن ارتباط نزدیکی با مصرف سوخت، عملکرد موتور و کنترل آلایندگی دارد.
منبع اگزوز چیست؟
قطعه‌ای که معمولاً در قسمت عقب خودرو دیده می‌شود، منبع اگزوز یا Muffler است.
یکی از وظایف اصلی آن کاهش صدای گازهای خروجی موتور است.
گازهای خروجی با فشار و سرعت بالا از موتور خارج می‌شوند و می‌توانند صدای زیادی ایجاد کنند. طراحی داخلی منبع اگزوز باعث می‌شود این صدا تا حد زیادی کاهش پیدا کند.
بنابراین منبع اگزوز بیشتر برای کنترل صدا طراحی شده است.
چرا اگزوز خودرو صدا تولید می‌کند؟
صدای اگزوز در اصل بخشی از صدای فرآیند احتراق و خروج گازهای موتور است.
ساختار منبع اگزوز، کاتالیست، لوله‌ها و سایر قطعات باعث می‌شود این صدا کنترل شود.
اگر بخشی از سیستم اگزوز سوراخ یا شکسته شود، ممکن است صدای خودرو ناگهان بیشتر شود.
دود اگزوز چه چیزی را نشان می‌دهد؟
رنگ دود خارج‌شده از اگزوز گاهی می‌تواند سرنخ‌هایی درباره وضعیت موتور به ما بدهد.
دود سفید
اگر مقدار کمی بخار سفید در زمان سرد بودن موتور دیده شود، ممکن است طبیعی باشد؛ اما دود سفید غلیظ و مداوم می‌تواند نشانه ورود مایع خنک‌کننده به محفظه احتراق باشد و نیاز به بررسی دارد.
دود آبی
دود آبی معمولاً می‌تواند نشانه سوختن روغن موتور باشد.
دود سیاه
دود سیاه می‌تواند نشان‌دهنده احتراق نامناسب یا غنی بودن بیش از حد مخلوط هوا و سوخت باشد.
البته تشخیص قطعی مشکل فقط با توجه به رنگ دود امکان‌پذیر نیست و باید شرایط خودرو و سایر علائم نیز بررسی شوند.
اگر اگزوز خراب شود چه اتفاقی می‌افتد؟
خرابی سیستم اگزوز می‌تواند با نشانه‌های مختلفی همراه باشد:
- افزایش صدای خودرو
- صدای غیرعادی از زیر خودرو
- لرزش در قسمت اگزوز
- بوی غیرعادی دود
- کاهش عملکرد موتور در برخی موارد
- افزایش آلایندگی
- روشن شدن چراغ چک موتور
- افزایش مصرف سوخت در بعضی شرایط
اگر اگزوز سوراخ شده باشد، گازهای خروجی ممکن است از محل نامناسب خارج شوند و حتی در شرایط خاص وارد قسمت‌های مختلف خودرو شوند.
چرا اگزوز زنگ می‌زند؟
سیستم اگزوز به دلیل قرار گرفتن در معرض حرارت، رطوبت و مواد مختلف موجود در محیط جاده می‌تواند به مرور دچار خوردگی و زنگ‌زدگی شود.
همچنین بخار آب حاصل از احتراق می‌تواند در بخش‌هایی از سیستم اگزوز جمع شود و در طول زمان به خوردگی کمک کند.
به همین دلیل بررسی ظاهری اگزوز، مخصوصاً در خودروهایی که مدت زیادی کار کرده‌اند، اهمیت دارد.
آیا اگزوز روی مصرف سوخت تأثیر دارد؟
سیستم اگزوز با عملکرد موتور ارتباط مستقیم دارد.
اگر مسیر خروج گازها دچار گرفتگی یا مشکل جدی شود، خروج گازهای حاصل از احتراق می‌تواند دشوارتر شود و عملکرد موتور تحت تأثیر قرار بگیرد.
همچنین خرابی سنسورهای موجود در مسیر اگزوز می‌تواند باعث شود ECU اطلاعات نادرستی دریافت کند و تنظیمات موتور تغییر کند.
بنابراین مشکلات سیستم اگزوز در بعضی شرایط می‌توانند روی مصرف سوخت و عملکرد موتور تأثیر بگذارند.
اگزوز در خودروهای توربوشارژ چه نقشی دارد؟
در خودروهای مجهز به توربوشارژر، گازهای خروجی موتور برای به حرکت درآوردن توربین نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.
توربین به کمپرسور متصل است و با استفاده از انرژی گازهای خروجی، هوای بیشتری را به موتور می‌رساند.
به همین دلیل سیستم اگزوز در موتورهای توربوشارژ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و طراحی آن می‌تواند روی عملکرد موتور و توربو تأثیرگذار باشد.
جمع‌بندی
اگزوز فقط یک لوله در انتهای خودرو نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از قطعات است که وظیفه دارند گازهای حاصل از احتراق را از موتور خارج کنند، آلایندگی را کاهش دهند و صدای موتور را کنترل کنند.
قطعاتی مانند منیفولد دود، کاتالیست، سنسور اکسیژن، لوله‌های اگزوز و منبع اگزوز هرکدام بخشی از این وظیفه را بر عهده دارند.
شناخت سیستم اگزوز کمک می‌کند بهتر متوجه شویم چرا مشکلاتی مثل صدای غیرعادی، دود غیرطبیعی، بوی دود یا روشن شدن چراغ چک ممکن است به این بخش از خودرو مربوط باشند.