کولر خودرو چگونه کار می‌کند؟
کولر خودرو یکی از سیستم‌هایی است که بیشتر رانندگان فقط با نتیجه کار آن آشنا هستند: هوای خنک داخل کابین. اما برای اینکه این هوای خنک تولید شود، چند قطعه مختلف در کنار یکدیگر کار می‌کنند.
سیستم تهویه مطبوع خودرو با استفاده از مبرد، کمپرسور، کندانسور، شیر انبساط و اواپراتور گرمای هوای داخل کابین را می‌گیرد و آن را به بیرون منتقل می‌کند.
در این آموزش از آکادمی گاراژینو می‌خواهیم خیلی ساده ببینیم کولر خودرو چگونه کار می‌کند.
کولر خودرو چه کاری انجام می‌دهد؟
وظیفه اصلی کولر خودرو این است که گرمای هوای داخل کابین را جذب و به بیرون منتقل کند.
در واقع کولر مانند یک دستگاه سرمایشی عمل می‌کند، با این تفاوت که اجزای آن داخل خودرو و فضای موتور نصب شده‌اند.
به زبان ساده:
هوای گرم کابین → جذب گرما → خنک شدن هوا → ورود هوای خنک به کابین
مهم‌ترین قطعات کولر خودرو کدام‌اند؟
سیستم کولر از چند قطعه اصلی تشکیل شده است:
- کمپرسور
- کندانسور
- خشک‌کن یا رسیور
- شیر انبساط یا لوله ارفیس
- اواپراتور
- فن و دمنده
- لوله‌ها و شیلنگ‌ها
- مبرد یا گاز کولر
هرکدام از این قطعات وظیفه مشخصی دارند و خرابی هر بخش می‌تواند عملکرد کل سیستم را تحت تأثیر قرار دهد.
کمپرسور کولر چیست؟
کمپرسور یکی از اصلی‌ترین قطعات سیستم تهویه مطبوع خودرو است.
کمپرسور وظیفه دارد مبرد را در مدار کولر به گردش درآورد و آن را تحت فشار قرار دهد.
در بسیاری از خودروها، کمپرسور با استفاده از نیروی موتور کار می‌کند. در برخی خودروهای جدید، به‌خصوص خودروهای هیبریدی و برقی، ممکن است از کمپرسورهای الکتریکی استفاده شود.
می‌توان کمپرسور را یکی از مهم‌ترین بخش‌های ایجاد چرخه سرمایش در کولر خودرو دانست.
کندانسور چیست؟
پس از کمپرسور، مبرد داغ و پرفشار وارد کندانسور می‌شود.
کندانسور معمولاً در قسمت جلوی خودرو و نزدیک رادیاتور قرار دارد تا بتواند از جریان هوا برای دفع گرما استفاده کند.
در این قسمت، گرمای مبرد به هوای بیرون منتقل می‌شود و مبرد از حالت گازی به مایع نزدیک می‌شود.
به زبان ساده:
کمپرسور → مبرد داغ و پرفشار → کندانسور → دفع گرما
شیر انبساط چه کاری انجام می‌دهد؟
بعد از کندانسور، مبرد باید وارد بخش سرمایشی سیستم شود.
شیر انبساط با کاهش فشار مبرد، شرایط لازم را برای کاهش دمای آن فراهم می‌کند.
در نتیجه مبرد با فشار و دمای پایین‌تر وارد اواپراتور می‌شود.
اواپراتور چیست؟
اواپراتور یکی از مهم‌ترین قطعات برای تولید هوای خنک داخل کابین است.
اواپراتور معمولاً در مجموعه سیستم تهویه داخل داشبورد قرار دارد.
مبرد سرد وارد اواپراتور می‌شود و گرمای هوای عبوری از روی آن را جذب می‌کند.
در نتیجه هوا خنک می‌شود و توسط دمنده وارد کابین می‌شود.
پس:
اواپراتور = بخشی که گرمای هوای کابین را جذب می‌کند.
گاز کولر چیست؟
ماده‌ای که در مدار کولر گردش می‌کند، مبرد نام دارد و در بین مردم معمولاً به آن «گاز کولر» گفته می‌شود.
مبرد با تغییر فشار و حالت خود، گرما را از داخل کابین دریافت و به بیرون منتقل می‌کند.
نوع مبرد مورد استفاده به طراحی خودرو و سال ساخت آن بستگی دارد.
برای مثال، در برخی خودروها از R134a و در بسیاری از خودروهای جدیدتر از R1234yf استفاده می‌شود.
بنابراین هنگام شارژ کولر، باید نوع مبرد مناسب همان خودرو مشخص شود و نباید مبردها بدون توجه به مشخصات سیستم جایگزین یکدیگر شوند.
چرا کولر خودرو باد خنک نمی‌زند؟
اگر کولر روشن می‌شود اما باد خروجی به اندازه کافی خنک نیست، دلایل مختلفی می‌تواند وجود داشته باشد.
برای مثال:
- کمبود مبرد
- نشتی در مدار
- کثیفی یا گرفتگی کندانسور
- مشکل کمپرسور
- خرابی شیر انبساط
- کثیفی فیلتر کابین
- مشکل فن
- خرابی تجهیزات کنترلی
- وجود مشکل در مدار الکتریکی
بنابراین صرفاً اضافه کردن گاز کولر همیشه راه‌حل مشکل نیست. اگر مبرد کم شده باشد، پیدا کردن علت کم شدن آن نیز اهمیت دارد.
چرا کولر خودرو گاز کم می‌کند؟
مدار کولر در حالت عادی یک سیستم بسته است و نباید به‌طور مرتب نیاز به شارژ مبرد داشته باشد.
اگر مقدار مبرد به‌مرور کم شود، یکی از احتمالات مهم وجود نشتی در مدار است.
نشتی ممکن است در قسمت‌هایی مانند:
- شیلنگ‌ها
- اتصالات
- اورینگ‌ها
- کندانسور
- اواپراتور
- کمپرسور
اتفاق بیفتد.
در چنین شرایطی بهتر است ابتدا محل نشتی پیدا و برطرف شود و سپس سیستم با مقدار مناسب مبرد شارژ شود.
فیلتر کابین چه ارتباطی با کولر دارد؟
فیلتر کابین وظیفه دارد هوایی را که وارد کابین می‌شود تا حد مشخصی از گردوغبار و ذرات پاک کند.
اگر فیلتر کابین بیش از حد کثیف یا گرفته باشد، جریان هوا کاهش پیدا می‌کند.
در نتیجه ممکن است احساس کنیم کولر ضعیف شده است، در حالی که مشکل اصلی می‌تواند کاهش جریان هوا به دلیل فیلتر کثیف باشد.
چرا وقتی کولر روشن می‌شود دور موتور تغییر می‌کند؟
روشن شدن کولر در بسیاری از خودروها باعث می‌شود کمپرسور وارد مدار شود.
کمپرسور برای کار کردن به انرژی نیاز دارد و در خودروهای دارای کمپرسور مکانیکی، بخشی از توان موتور صرف به حرکت درآوردن آن می‌شود.
به همین دلیل ممکن است هنگام روشن شدن کولر، تغییر جزئی در دور موتور یا احساس افزایش بار موتور طبیعی باشد.
سیستم مدیریت موتور معمولاً این تغییر بار را تشخیص داده و دور موتور را تنظیم می‌کند.
چرا کولر در حالت توقف ممکن است ضعیف‌تر شود؟
هنگام حرکت، هوای زیادی از قسمت جلوی خودرو عبور می‌کند و به خنک شدن کندانسور کمک می‌کند.
اما وقتی خودرو متوقف است، جریان هوای طبیعی بسیار کمتر است.
در این شرایط، فن‌ها وظیفه ایجاد جریان هوا را بر عهده دارند.
اگر فن مربوط به سیستم خنک‌کاری یا تهویه به‌درستی کار نکند، عملکرد کولر در حالت توقف می‌تواند کاهش پیدا کند.
آیا کولر روی مصرف سوخت تأثیر دارد؟
بله، استفاده از کولر می‌تواند روی مصرف انرژی خودرو تأثیر بگذارد.
در خودروهای دارای موتور احتراقی، کمپرسور کولر برای کار کردن به انرژی نیاز دارد و بخشی از توان موتور صرف سیستم تهویه می‌شود.
میزان تأثیر آن به عوامل مختلفی مانند نوع خودرو، شرایط رانندگی، دمای محیط و طراحی سیستم تهویه بستگی دارد.
در خودروهای هیبریدی و برقی نیز سیستم تهویه از انرژی باتری استفاده می‌کند و می‌تواند روی میزان مصرف انرژی و در نتیجه برد خودرو تأثیر بگذارد.
نگهداری کولر خودرو چگونه انجام می‌شود؟
برای عملکرد مناسب سیستم کولر، بهتر است سرویس‌های دوره‌ای آن جدی گرفته شود.
مواردی مانند:
- بررسی عملکرد کولر
- بررسی نشتی مدار
- بررسی کمپرسور
- تمیز بودن کندانسور
- بررسی فیلتر کابین
- بررسی فن‌ها
- بررسی فشار و وضعیت مبرد
می‌توانند در زمان سرویس مورد بررسی قرار بگیرند.
جمع‌بندی
کولر خودرو با استفاده از یک چرخه مشخص، گرمای هوای داخل کابین را جذب و به بیرون منتقل می‌کند.
در این فرآیند، کمپرسور، کندانسور، شیر انبساط، اواپراتور و مبرد نقش اصلی را دارند.
اگر کولر باد خنک تولید نمی‌کند، نباید همیشه مشکل را به کمبود گاز نسبت داد. نشتی، خرابی کمپرسور، گرفتگی فیلتر، مشکل فن یا سایر اجزای سیستم نیز می‌توانند باعث کاهش عملکرد کولر شوند.
شناخت نحوه کار کولر، پایه خوبی برای آموزش‌های بعدی آکادمی گاراژینو درباره دستگاه شارژ گاز کولر، تشخیص نشتی و سرویس سیستم تهویه مطبوع خودرو است.