ترمز خودرو چیست؟
ترمز یکی از مهم‌ترین سیستم‌های خودرو و از اصلی‌ترین تجهیزات ایمنی آن است. اگر موتور وظیفه حرکت دادن خودرو را بر عهده داشته باشد، سیستم ترمز وظیفه کاهش سرعت و متوقف کردن خودرو را دارد.
هر بار که راننده پدال ترمز را فشار می‌دهد، مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی، هیدرولیکی و در خودروهای جدید، الکترونیکی وارد عمل می‌شوند تا سرعت چرخ‌ها کاهش پیدا کند.
در این آموزش از آکادمی گاراژینو می‌خواهیم خیلی ساده با نحوه کار ترمز و قطعات اصلی آن آشنا شویم.
ترمز خودرو چه کاری انجام می‌دهد؟
وظیفه اصلی سیستم ترمز این است که سرعت خودرو را کاهش دهد یا آن را متوقف کند.
وقتی راننده پدال ترمز را فشار می‌دهد، نیروی پای او به سیستم ترمز منتقل می‌شود. این نیرو باعث می‌شود لنت‌ها به دیسک یا بخش مربوط به چرخ فشار وارد کنند.
در اثر اصطکاک ایجادشده، سرعت چرخ کاهش پیدا می‌کند و در نهایت خودرو متوقف می‌شود.
به زبان ساده:
فشار پدال → فعال شدن سیستم ترمز → ایجاد اصطکاک → کاهش سرعت چرخ‌ها → کاهش سرعت خودرو
ترمز چگونه خودرو را متوقف می‌کند؟
شاید این سؤال پیش بیاید که چطور فشار نسبتاً کم پای راننده می‌تواند خودرویی با وزن زیاد را متوقف کند؟
سیستم ترمز با استفاده از اهرم‌ها و فشار هیدرولیک نیروی پای راننده را تقویت و به چرخ‌ها منتقل می‌کند.
در خودروهای معمولی، وقتی پدال ترمز را فشار می‌دهیم، نیروی ایجادشده به بوستر ترمز و سیلندر اصلی منتقل می‌شود.
سیلندر اصلی، فشار روغن ترمز را در مدار ایجاد می‌کند. این فشار از طریق لوله‌های ترمز به چرخ‌ها می‌رسد.
در نهایت، قطعات ترمز در نزدیکی چرخ‌ها درگیر می‌شوند و با ایجاد اصطکاک، سرعت چرخ را کاهش می‌دهند.
مهم‌ترین قطعات سیستم ترمز کدام‌اند؟
سیستم ترمز از قطعات مختلفی تشکیل شده است. برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
پدال ترمز
همان پدالی است که راننده با فشار دادن آن، فرآیند ترمزگیری را آغاز می‌کند.
بوستر ترمز
بوستر به راننده کمک می‌کند تا بدون نیاز به وارد کردن نیروی بسیار زیاد، بتواند فشار مناسبی به سیستم ترمز وارد کند.
سیلندر اصلی
سیلندر اصلی وظیفه دارد نیروی واردشده به سیستم را به فشار هیدرولیکی تبدیل کند.
روغن ترمز
روغن ترمز نیروی ایجادشده در سیستم هیدرولیک را از سیلندر اصلی به بخش‌های ترمز در چرخ‌ها منتقل می‌کند.
لوله‌ها و شیلنگ‌های ترمز
این بخش‌ها مسیر انتقال روغن ترمز از سیلندر اصلی به چرخ‌ها هستند.
کالیپر
در سیستم‌های ترمز دیسکی، کالیپر وظیفه دارد لنت‌ها را به سمت دیسک فشار دهد.
لنت ترمز
لنت با ایجاد اصطکاک با دیسک، سرعت چرخ را کاهش می‌دهد.
دیسک ترمز
دیسک همراه با چرخ می‌چرخد و لنت‌ها با فشار آوردن به دو طرف آن، باعث کاهش سرعت می‌شوند.
ترمز دیسکی چیست؟
یکی از رایج‌ترین انواع ترمز در خودروهای امروزی، ترمز دیسکی است.
در این سیستم، یک دیسک فلزی همراه چرخ می‌چرخد. در هنگام ترمزگیری، لنت‌ها از دو طرف به دیسک فشار وارد می‌کنند.
اصطکاک بین لنت و دیسک باعث کاهش سرعت چرخش دیسک و در نتیجه کاهش سرعت خودرو می‌شود.
ترمز دیسکی به دلیل عملکرد مناسب و دفع حرارت خوب، در بسیاری از خودروهای جدید استفاده می‌شود.
ترمز کاسه‌ای چیست؟
ترمز کاسه‌ای یا درام نوع دیگری از سیستم ترمز است.
در این سیستم، یک کاسه یا درام همراه چرخ می‌چرخد و قطعاتی به نام کفشک ترمز از قسمت داخلی به آن فشار وارد می‌کنند.
ترمزهای کاسه‌ای هنوز در برخی خودروها، به‌خصوص برای چرخ‌های عقب، استفاده می‌شوند.
تفاوت ترمز دیسکی و کاسه‌ای چیست؟
هر دو سیستم وظیفه یکسانی دارند، اما ساختار و نحوه عملکردشان متفاوت است.
ترمز دیسکی:
- دفع حرارت مناسب
- عملکرد مناسب در ترمزگیری‌های مکرر
- دسترسی و سرویس نسبتاً ساده‌تر
- استفاده گسترده در خودروهای جدید
ترمز کاسه‌ای:
- ساختار متفاوت و نسبتاً بسته
- هزینه ساخت پایین‌تر در برخی کاربردها
- امکان استفاده در چرخ‌های عقب برخی خودروها
اینکه یک خودرو از کدام سیستم استفاده کند به طراحی و مشخصات آن بستگی دارد.
ABS چیست؟
یکی از مهم‌ترین سیستم‌های ایمنی مرتبط با ترمز، ABS یا سیستم ضدقفل ترمز است.
اگر هنگام ترمزگیری شدید، چرخ‌ها کاملاً قفل شوند، ممکن است خودرو کنترل و فرمان‌پذیری مناسبی نداشته باشد.
ABS با استفاده از سنسورها و واحد کنترل، سرعت چرخ‌ها را بررسی می‌کند و در صورت تشخیص احتمال قفل شدن، فشار ترمز را به‌صورت سریع تنظیم می‌کند.
هدف اصلی ABS این است که از قفل شدن چرخ‌ها جلوگیری کند و به حفظ کنترل خودرو هنگام ترمزگیری شدید کمک کند.
چرا هنگام ترمزگیری لرزش ایجاد می‌شود؟
لرزش هنگام ترمزگیری می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد.
برای مثال:
- مشکل یا تغییر شکل در دیسک ترمز
- سایش نامناسب لنت
- ایراد در قطعات سیستم تعلیق
- مشکل در چرخ یا لاستیک
- ایراد در بخش‌های دیگر سیستم ترمز
بنابراین اگر هنگام ترمزگیری لرزش غیرعادی احساس شود، بهتر است خودرو بررسی شود و علت اصلی مشکل مشخص شود.
چرا ترمز صدا می‌دهد؟
گاهی هنگام ترمزگیری صداهایی مانند سوت، جیغ یا صدای ساییدگی شنیده می‌شود.
این صدا می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود؛ برای مثال:
- فرسوده شدن لنت
- وجود آلودگی روی قطعات
- کیفیت یا نوع لنت
- مشکل در دیسک
- نصب نامناسب قطعات
البته هر صدایی به معنای خرابی جدی نیست، اما صدای جدید یا غیرعادی سیستم ترمز نباید نادیده گرفته شود.
چه زمانی باید لنت ترمز را تعویض کرد؟
لنت ترمز یک قطعه مصرفی است و به مرور زمان فرسوده می‌شود.
زمان تعویض آن به نوع خودرو، نوع لنت و شرایط رانندگی بستگی دارد.
نشانه‌هایی که می‌توانند نیاز به بررسی لنت را نشان دهند عبارت‌اند از:
- کاهش عملکرد ترمز
- صدای غیرعادی هنگام ترمزگیری
- روشن شدن چراغ هشدار ترمز
- نازک شدن بیش از حد لنت
- ایجاد لرزش یا رفتار غیرعادی هنگام ترمزگیری
بهتر است وضعیت لنت‌ها در سرویس‌های دوره‌ای بررسی شود و فقط بر اساس یک علامت، زمان تعویض مشخص نشود.
روغن ترمز چه اهمیتی دارد؟
در سیستم‌های ترمز هیدرولیکی، روغن ترمز نقش مهمی در انتقال فشار دارد.
این روغن باید ویژگی‌های مناسبی داشته باشد تا بتواند در دما و فشار بالا عملکرد خود را حفظ کند.
با گذشت زمان، روغن ترمز می‌تواند رطوبت جذب کند و ویژگی‌های آن تغییر کند. به همین دلیل بررسی و تعویض آن باید مطابق توصیه سازنده خودرو انجام شود.
همچنین اگر سطح روغن ترمز کاهش پیدا کند، باید علت آن بررسی شود؛ زیرا کاهش سطح می‌تواند در برخی موارد نشانه نشتی یا فرسودگی قطعات باشد.
اگر ترمز خودرو خراب شود چه نشانه‌هایی دارد؟
برخی نشانه‌های مهم که نیاز به بررسی سیستم ترمز دارند عبارت‌اند از:
- نرم یا اسفنجی شدن پدال ترمز
- پایین رفتن بیش از حد پدال
- سفت شدن غیرعادی پدال
- کاهش قدرت ترمزگیری
- کشیده شدن خودرو به یک سمت هنگام ترمز
- لرزش هنگام ترمزگیری
- صدای غیرعادی
- روشن شدن چراغ هشدار ترمز
- نشت روغن ترمز
از آنجا که ترمز مستقیماً با ایمنی خودرو ارتباط دارد، نباید مشکلات مربوط به آن را به تأخیر انداخت.
سیستم ترمز و لاستیک چه ارتباطی دارند؟
ترمز فقط به دیسک و لنت محدود نمی‌شود.
برای اینکه خودرو بتواند به‌خوبی متوقف شود، لاستیک‌ها نیز باید تماس مناسبی با سطح جاده داشته باشند.
اگر لاستیک فرسوده باشد یا فشار باد آن مناسب نباشد، عملکرد خودرو هنگام ترمزگیری می‌تواند تحت تأثیر قرار بگیرد.
بنابراین ترمز سالم + لاستیک سالم + سطح جاده مناسب همگی در عملکرد واقعی ترمزگیری نقش دارند.
جمع‌بندی
سیستم ترمز یکی از مهم‌ترین سیستم‌های ایمنی خودرو است و وظیفه دارد سرعت خودرو را کاهش دهد یا آن را متوقف کند.
در یک سیستم ترمز معمولی، قطعاتی مانند پدال، بوستر، سیلندر اصلی، روغن ترمز، لوله‌ها، کالیپر، لنت و دیسک با همکاری یکدیگر فرآیند ترمزگیری را انجام می‌دهند.
سیستم‌هایی مانند ABS نیز به بهبود کنترل خودرو هنگام ترمزگیری شدید کمک می‌کنند.